Η απόσπαση της προσοχής έχει αναδειχθεί σε πρώτη αιτία πρόκλησης ατυχημάτων και όχι άδικα. Προσθέτει πονοκέφαλο στις προσπάθειες μείωσης των τροχαίων καθώς όλο και περισσότερο κερδίζει μερίδια στις στατιστικές. Τι σημαίνει όμως τελικά η “απόσπαση προσοχής”.

Το πρόβλημα είναι γενικευμένο και δεν υπάρχουν μεγάλες διακυμάνσεις από χώρα σε χώρα και από Ήπειρο σε Ήπειρο. Απλά γιατί η απόσπαση προσοχής δεν είναι τίποτε άλλο από ένα στοιχείο της ανθρώπινης Φύσης.

Ερμηνεύοντας τη λειτουργία του εγκεφάλου μπορούμε να καταλάβουμε πόσο προφανές είναι να συμβαίνει η “απόσπαση προσοχής” στον οδηγό με αποτέλεσμα να δημιουργούνται οι συνθήκες πρόκλησης ατυχήματος.

Οι χρόνοι κατά του οποίους συμβαίνουν τα πράγματα “εκεί πάνω” (στον εγκέφαλο) είναι το πρώτο πράγμα που πρέπει να διερευνήσουμε για να οδηγηθούμε κάπου. Και ξεκινάμε αντίστροφα..

Για να υλοποιηθεί μια ενέργεια, οι μυϊκές ίνες των μυών που συμμετέχουν σε αυτή, έχουν δεχτεί ένα ηλεκτρικό ερέθισμα από τα νεύρα με τα οποία είναι συνδεδεμένες. Κάθε μυς αποτελείται από μερικές χιλιάδες μυϊκές ίνες.

Αυτό το ηλεκτρικό ερέθισμα είναι μοναδικό για κάθε μυϊκή ίνα, ως προς τη διάρκεια, την ένταση και φυσικά τη χρονική στιγμή.

Όλες αυτές τις “εντολές” προς τον κάθε μυ, τις αποφασίζει το “κέντρο λειτουργίας” στον εγκέφαλο το οποίο εργάζεται αδιάκοπα, όχι όμως πάντα με την ίδια χρονική ανταπόκριση. Οι αποφάσεις άλλοτε έρχονται πιο γρήγορα, άλλοτε χρειάζονται περισσότερο χρόνο.

Για να παρθεί η απόφαση να δοθεί εντολή για να κινηθεί ένας μυς, χρειάζεται να έχει προηγηθεί μια επεξεργασία δεδομένων που θα οδηγήσει στην εκάστοτε απόφαση. Κι εδώ χρειάζεται χρόνος. Που ενίοτε είναι μεγάλος…

Τα δεδομένα και οι πληροφορίες που θα ορίσουν την εκάστοτε ενέργεια, πρέπει να φτάσουν στο “κέντρο αποφάσεων” μετά από ένα ταξίδι στο χώρο μέχρι τα αισθητήρια όργανα του ανθρώπου και από εκεί να μεταφερθούν στο κέντρο υποδοχής του εγκεφάλου.

Αν η απόφαση βασίζεται σε γνώριμα δεδομένα και είναι αυτοματοποιημένη, τότε μπορεί να διαρκέσει μόνο 0,5 sec. Ανάβει κόκκινο στο φωτεινό σηματοδότη και η απόφαση να αφήσουμε το γκάζι και να πατήσουμε το φρένο, έρχεται αυτόματα. Αν όμως την ώρα που προσεγγίζουμε τον σηματοδότη με πράσινο, γίνει γενική διακοπή ρεύματος και σβήσουν όλα φώτα, δεν υπάρχει αυτόματη αντίδραση και αρχίζει η επεξεργασία από το συνειδητό τμήμα του εγκεφάλου. Εδώ ο χρόνος αθροίζεται στον προηγούμενο και το σύνολο ξεπερνά τα 2 δευτερόλεπτα.

Αφήνουμε έξω από τη συζήτηση το πόσο επιμηκύνεται ο χρόνος αυτός σε διάφορες συνθήκες, κούραση, κατανάλωση αλκοόλ, μετά από ένα πλούσιο γεύμα κλπ.

Η απάντηση στο γρίφο

Θα μείνουμε μόνο στο οτι ο εγκέφαλος έχει υπόψη του ότι για να συμβεί οτιδήποτε θα χρειαστεί ένας χρόνος προετοιμασίας περί τα 2 δευτερόλεπτα. Έχοντας αυτό σαν δεδομένο, αυτό που κάνει είναι ότι προετοιμάζει κάθε φορά τα επόμενα 2 δευτερόλεπτα της ζωής μας. Τα οποία ανανεώνει διαρκώς.

Ανά πάσα στιγμή, έχουμε αποφασισμένα και προκαθορισμένα, τα επόμενα 2 δευτερόλεπτα της ζωής μας. Και το ίδιο κάνουμε ευτελώς φυσικά και ενόσω οδηγούμε. Αυτό το γεγονός οδηγεί σε μια σειρά από διαπιστώσεις.

– Όσο τα πράγματα κυλάνε καλά, η διεργασία αυτή του εγκεφάλου καλύπτει ικανοποιητικά τις απαιτήσεις. Με τα δεδομένα και την εμπειρία του οδηγού, σχεδιάζονται τα επόμενα 2 δευτερόλεπτα της κίνησής μας και όλα βαίνουν καλώς.

– Αν θελήσουμε να κάνουμε μια αλλαγή στην απόφασή μας, αυτή φυσικά είναι εφικτό να γίνει, όμως θα αρχίσει να υλοποιείται 2 δευτερόλεπτα από τη στιγμή της απόφασης για αλλαγή.

– Ίδιος ή και περισσότερος θα είναι ο χρόνος αν για κάποιο λόγο απαιτηθεί να γίνει “αλλαγή σχεδιασμού” δηλαδή αναθεώρηση της απόφασης και αντικατάσταση με κάποια άλλη. Πχ να περάσω πίσω από τον πεζό κι όχι από εμπρός του.

-Το πρώτο συμπέρασμα είναι ότι η αλλαγή σχεδίου απαιτεί έναν σημαντικό χρόνο που ξεπερνά σημαντικά τα 2 δευτερόλεπτα.

Με ταχύτητα 50 χαω, σε αυτά τα 2 δευτερόλεπτα, το όχημα θα διανύσει 28 μέτρα. Το μήκος 5 αυτοκινήτων περίπου..

Τι σημαίνει απόσπαση προσοχής

Ο εγκέφαλος μπορεί να ορίζει διάφορες λειτουργίες ταυτόχρονα. Πέρα από τις βιολογικές διεργασίες, μπορεί να ακούει κάτι ενόσω τρώει ένα σάντουιτς και παράλληλα να οδηγεί κιόλας.

Από αυτές τις διεργασίες, η μία μόνο είναι κάθε φορά κυρίαρχη.

Όταν αποφασίσουμε να δώσουμε μια γερή δαγκωνιά στο σάντουιτς, κυρίαρχη γίνεται αυτή η δραστηριότητα και οι υπόλοιπες – μεταξύ των οποίων και η οδήγηση – περνάνε σε δεύτερη μοίρα.

Το ίδιο γίνεται όταν χτυπήσει το τηλέφωνο και στρέψουμε το κεφάλι μας να δούμε ποιός είναι.

Ομοίως όταν ανοίξουμε συζήτηση με τον διπλανό και γυρίσουμε να τον κοιτάξουμε.

Όταν αναζητήσουμε το σταθμό στο ηχοσύστημα,

Όταν διαβάσουμε τη διαφήμιση έξω από το αυτοκίνητο,

Όταν θαυμάζουμε ένα ωραίο τοπίο και συζητάμε γι’ αυτό.

Η λίστα μπορεί να συνεχιστεί επ’ άπειρον, όμως πάντα συμβαίνει το ίδιο πράγμα.

Καταναλώνονται τα 2 δευτερόλεπτα που είχαμε προγραμματισμένα και :

– Είτε η προσοχή μου είναι κάπου αλλού για περισσότερο από αυτά,

– Είτε αυτά τα “έτοιμα” 2 δευτερόλεπτα τελειώνουν πριν οριστεί το νέο σχέδιο που βασίζεται στα νέα δεδομένα

Το αποτέλεσμα είναι ένα: σαν να Οδηγάμε στο σκοτάδι!

Μπορεί να προλάβουμε να δούμε την αλλαγή του σκηνικού εμπρός μας, αλλά δεν θα έχουμε αντίδραση γι’ αυτό πριν περάσουν 2 δευτερόλεπτα. Σε σκληρή γλώσσα, αυτό μεταφράζεται στο οτι “θα δεις από τι θα πεθάνεις, αλλά δεν θα έχεις χρόνο να αντιδράσεις”.

Σε ένα εύκολο παράδειγμα σκεφτείτε ότι ενώ κινούμαστε με 50χαω (μόνο..), ακριβώς τη στιγμή που στρέφουμε το βλέμμα από το δρόμο για να ρυθμίσουμε τη θερμοκρασία στη καμπίνα, το εμπρός αυτοκίνητο αρχίζει να φρενάρει.

Αυτό σημαίνει οτι εμείς συνεχίζουμε να πηγαίνουμε αφρενάριστοι, τουλάχιστον για 2 δευτερόλεπτα, συν το χρόνο που είχαμε στραμμένο το βλέμμα μας για να ρυθμίσουμε τη θερμοκρασία. Δηλαδή τουλάχιστον για 28 μέτρα, που είναι περισσότερα από όσα χρειάζεται το εμπρός αυτοκίνητο για να ακινητοποιηθεί. Άρα προφανώς θα τρακάρουμε πίσω του, θα ανοίξουν οι αερόσακοί μας και ακόμη κι αν δεν πάθουμε κάτι, μας περιμένει αρκετή ταλαιπωρία.

Όταν μαθαίνει κανείς τένις, μία από τις πρώτες οδηγίες του προπονητή είναι να μην χάνει ποτέ το μπαλάκι από τα μάτια του. Γιατί αν το χάσει στιγμιαία, μέχρι να σταθμίσει εκ νέου τη θέση και την ταχύτητά του, θα έχει δεχτεί τον πόντο.

Με την ίδια ακριβώς λογική, μόλις χαθεί η συνέχεια της κίνησής μας στο δρόμο, όταν επανέλθουμε ξοδεύεται χρόνος μέχρι να σταθμίσουμε εκ νέου τα δεδομένα ώστε να διαμορφωθεί ένα νέο “πρόγραμμα” για τα επόμενα δευτερόλεπτα και αν ανακτηθεί ο έλεγχος. Ο χρόνος που χάνεται μεταφράζεται σε μέτρα. Τα οποία αν δεν τα έχουμε διαθέσιμα, οδηγούν σε σύγκρουση.

Τόσο απλά.

Τι χρειάζεται να κάνουμε; Απλά, όταν και για όσο οδηγάμε, η οδήγηση να παραμένει η κυρίαρχη δραστηριότητα και καμία άλλη από τις δευτερεύουσες να μην “καταφέρει” να τραβήξει τα μάτια μας από το δρόμο.

Το “τυφλό σύστημα” καλύτερα να εφαρμοστεί για την αλλαγή σταθμού ή της τζούρας καφέ, παρά για την οδήγηση… Διαφορετικά μας περιμένει η στατιστική που λέει ότι απόσπαση προσοχής είναι σήμερα η νο 1 αιτία πρόκλησης ατυχημάτων.

Θέλουμε τα παιδιά μας να γίνουν πιο υπεύθυνοι από εμάς, καλύτεροι οδηγοί, πιο ασφαλείς, με καλύτερη συμπεριφορά, σεβασμό στους συνανθρώπους και στο περιβάλλον.

Γιατί τα παιδιά μας και όχι όλοι όσοι κυκλοφορούμε εκεί έξω; Τί είναι αυτό που μας κάνει να πιστεύουμε ότι εμείς “δεν έχουμε σωτηρία” αλλά για τα παιδιά μας υπάρχει ελπίδα;

Ισχύουν όλα τα παραπάνω και αποτελούν είναι εύστοχες προσδοκίες όσο και διαπιστώσεις. Ωστόσο αυτή η συζήτηση είναι τόσο παλιά που κάποια από τα παιδιά του 2000 είναι σήμερα ενήλικες και κυκλοφορούν ανάμεσά μας. Με τον “ίδιο” τρόπο που κυκλοφορούμε κι εμείς, ενταγμένοι πια στην απέναντι όχθη.

Αυτή που εύχεται “τα παιδιά μας να διαμορφώσουν ένα καλύτερο οδικό περιβάλλον”. “Η Οδική Παιδεία πρέπει να μπει στα σχολεία, να μάθουν από μικρά, όχι σαν κι εμάς”. Και τα τρένα συνεχίζουν να περνούν …

Όταν ανακαλύψουμε πώς λειτουργούν τα πράγματα στον εγκέφαλό μας είναι πολύ εύκολο να καταλάβουμε ποιός είναι ο μηχανισμός που πρέπει να αλλάξει για να αλλάξουν τα πράγματα. Για να κάνουμε αυτά που πρέπει ώστε τουλάχιστον η επόμενη γενεά να βαδίσει σε ένα πιο ασφαλές περιβάλλον.

Μπορούμε με σχετική ασφάλεια να υποθέσουμε ότι όλοι ανεξαιρέτως οι γονείς θα ήθελαν τα παιδιά τους να είναι ασφαλέστερα κατά τις μετακινήσεις τους. Θεωρούν ακόμη ότι κάνουν αυτά που πρέπει αλλά τελικά το αποτέλεσμα και η ζωή άλλα δείχνουν…

Με αυτή την παραδοχή, ότι όλοι οι γονείς θέλουν να κάνουν τα παιδιά τους καλύτερα και πιο υπεύθυνα απ’ τη δική τους γενιά, ας δούμε τι είναι αυτό που χρειάζεται και ενίοτε αρκεί για να γίνουν τα πράγματα καλύτερα.

Το νερό φτιάχνει αυλάκι

Την πρώτη φορά που θα κυλίσει νερό σε μια πλαγιά , αυτό ακολουθεί μια διαδρομή κατηφορική, με τη βοήθεια της βαρύτητας και τελικό προορισμό τη θάλασσα.

Καθώς κυλά το νερό, διαμορφώνει σιγά σιγά ένα αυλάκι το οποίο ακολουθεί πιστά.

Την κατεύθυνση δεν την ορίζει. Η κατωφέρεια και η βαρύτητα, αποφασίζουν την πορεία που θα ακολουθήσει.

Το επόμενο νερό που θα πέσει, πού θα πάει πιστεύετε; Στο ήδη διαμορφωμένο αυλάκι! Το οποίο έτσι γίνεται όλο και πιο βαθύ και πλέον η μοναδική επιλογή πορείας κάθε “νέου νερού”.

Όταν γίνει κοίτη και όσο πιο βαθειά είναι η “χαρακιά” στη γη και στο χώμα, τόσο πιο δύσκολο είναι να γίνει εκτροπή του ποταμού πλέον και αλλαγή στην πορεία του νερού.

Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο λειτουργεί και ο ανθρώπινος εγκέφαλος.

Όταν γεννιόμαστε ο εγκέφαλος ως γνωστικά στοιχεία περιλαμβάνει μόνο τις απαραίτητες λειτουργίες για την επιβίωση.

Στην πορεία της ζωής και από τις πρώτες ακόμη ημέρες της, τα ερεθίσματα που δέχεται γίνονται “νερό που κυλά στην πλαγιά” και διαμορφώνουν πεποιθήσεις και συνήθειες. Στην αρχή έχουν να κάνουν μόνο με το φως τους ήχους και τις μυρωδιές, όσο περνούν οι εβδομάδες και οι μήνες, κάθε τι που γίνεται αντιληπτό με τις αισθήσεις του αποτελεί “νέο νερό” που κυλά στην καθαρή και λεία μέχρι τότε “πλαγιά”.

Αν ένα παιδί ανοίξει τα μάτια του και δει μέσα στην οικογένεια έναν σκύλο, αυτό το παιδί θα περάσει τη ζωή του θεωρώντας ότι ένας ή περισσότεροι σκύλοι είναι μέλη της οικογένειας. Και θα τα πηγαίνει μια χαρά με τα σκυλιά αλλά και τα ζώα γενικότερα σε όλη του τη ζωή.

Αν το ίδιο παιδί δει πρώτη φορά σκύλο στην ηλικία των 3 ετών και λάβει τις οδηγίες ότι τα ζώα αυτά είναι άγρια και έχουν αρρώστιες, θα του είναι πολύ δύσκολο να αποδεχθεί σκύλο ή άλλο ζώο σαν συντροφιά.

Η διαφορά στα παραπάνω είναι απλά και σχηματικά, ότι “το νερό πήρε άλλο δρόμο” στον εγκέφαλο του κάθε παιδιού στις δυο περιπτώσεις. Και στο κάθε ένα παιδί, το επόμενο νερό που κύλισε, πήγε στο ήδη σχηματισμένο αυλάκι.

Κάθε επόμενο σκυλί ή γατί, για το ένα θα είναι ένα φιλικό ζώο που θα μπορούσε να είναι μέλος της οικογένειας, ενώ το άλλο θα αισθάνεται αποστροφή. Και δεν θα καταλαβαίνει γιατί ο κολλητός του φίλος τα πάει τόσο καλά με τα ζώα ενώ τον ίδιο τον λούζει κρύος ιδρώτας μόλις τα βλέπει. Και αντίστροφα, γιατί ο φίλος του δεν θέλει τα σκυλιά και παίρνει δρόμο, ενώ είναι τόσο καλά και φιλικά.

Ωστόσο και για τους δύο είναι απολύτως αναμενόμενο ότι θα συνέβαινε αυτό…

Ο κανόνας της 1ης φοράς

Η διαδρομή που θα ακολουθήσει το νερό στην πρώτη φορά που θα κυλίσει στην πλαγιά, είναι απόλυτα καθοριστική για τη συνέχεια και τη μορφή που θα έχει “ο ποταμός” που θα έχει σχηματιστεί μετά από μερικά χρόνια.

Όταν σχηματιστεί το πρώτο αυλάκι, έχει καθοριστεί και η πορεία που θα πάρουν τα πράγματα.

Αν ένα παιδί από την πρώτη φορά που θα μπεί σε ένα αυτοκίνητο, είναι στο παιδικό του κάθισμα και δεμένο, το πρώτο νερό έχει κυλίσει και το αυλάκι έχει σχηματιστεί. “Έτσι γίνονται τα πράγματα όταν μπαίνουμε σε αυτό το μεγάλο παιχνίδι” σκέφτεται κι ας μην το λέει. Και πλέον ξέρει τί το περιμένει την επόμενη φορά που θα μπει στο αυτοκίνητο: θα καθίσω σε αυτό το σημείο και αυτά τα λουριά θα κάνουν κλικ στην κοιλιά μου… Το καθισματάκι γίνεται booster και μετά ζώνη. Και τώρα έχεις ένα αναπτυγμένο παιδί που έχει κυλίσει μπόλικο νερό στην σαφώς διαμορφωμένη κοίτη στον εγκέφαλό του. Είναι 12 χρονών και κάνεις το πείραμα να του προτείνεις να μη φορά πια ζώνη. Υποψιάζεστε τί θα του συμβεί; θα το λούσει κρύος ιδρώτας, θα αισθάνεται άβολα, αμήχανα, άσχημα, δεν θα του αρέσει. Άρα θα επιλέγει να φορά ζώνη όχι (μόνο) για την ασφάλειά του, αλλά γιατί αυτό θέλει, έχει συνηθίσει και προτιμά.

Στην αντίθετη περίπτωση, ένα παιδί που μέχρι τα 4 είναι στην αγκαλιά της μάνας, μέχρι τα 8 κυκλοφορεί ελεύθερο στα πίσω καθίσματα, η απόφαση να περιοριστεί πλέον στο παιδικό κάθισμα θα φέρει τα ίδια ακριβώς αποτελέσματα: θα το λούσει κρύος ιδρώτας, θα αισθάνεται άβολα, αμήχανα, άσχημα, δεν θα του αρέσει

Τί άλλαξε; τα πρώτα ερεθίσματα!

Με τον ίδιο τρόπο, οι πρώτες φορές είναι απόλυτα καθοριστικές για τη  μετέπειτα ζωή του για το…

-πώς θα περνά το δρόμο,

-αν θα φορά κράνος (στο ποδήλατο ώστε να το θέλει και στη μοτοσυκλέτα)

-αν θα σέβεται τους άλλους, αντιγράφοντας τη συμπεριφορά του οδηγού στο οποίο είναι μέσα,

-αν θα οδηγά με κινητό ή θα αποδέχεται ο οδηγός να μιλά στο κινητό

-τι θα κάνει με το άδειο μπουκάλι που κρατά στα χέρια του

Όσο νωρίτερα “δείξουμε”, την πρώτη φορά και απαρέγκλιτα για τους πρώτους 3 μήνες, τόσο πιο σαφές θα είναι το αυλάκι, ώστε το επόμενο νερό να έχει μοναδική επιλογή να κυλίσει στην ίδια κοίτη. Αυτά θα είναι τα μοτίβα που θα καθορίζουν τον τρόπο ζωής τους.

“Μετά”, για να αλλάξει πορεία η κοίτη, θέλει πολλή δουλειά.

Και θα ξαναρχίζουν τα ευχολόγια για την “επόμενη γενιά”…

Η οδήγηση οχημάτων και η κυκλοφορία στον οδικό ιστό είναι κυρίως μια εγκεφαλική λειτουργία. Στο απόλυτο σκοτάδι χωρίς φώτα, δεν μπορούμε να κινηθούμε ούτε μέτρο. Όταν αρχίσουν να εισέρχονται οι πληροφορίες στον εγκέφαλο, τότε υπάρχει δράση. Μόνο που τότε, οι ψευδαισθήσεις κυριαρχούν.

Ο εγκέφαλος του ανθρώπου για να λειτουργήσει και να αναλάβει δράση σε μια διαδικασία όπως για παράδειγμα η οδήγηση, χρειάζεται δύο στοιχεία. Πληροφορία και χρόνο να την επεξεργαστεί ώστε να δράσει.

Οι πληροφορίες είναι κυρίως οπτικές αλλά φυσικά προέρχονται και από όλα τα άλλα αισθητήρια. Ήχος, αφή, θερμοκρασία, οσμές, όλες οι πληροφορίες καταλήγουν στον εγκέφαλο και επεξεργάζονται ανάλογα. Ωστόσο το 1/3 του σκληρού δίσκου του εγκεφάλου, επεξεργάζεται τις οπτικές πληροφορίες.

Οι οπτικές πληροφορίες έχει ενδιαφέρον να αναφέρουμε ότι καταλήγουν στον εγκέφαλο με έναν παράδοξο όσο και θαυμαστό τρόπο. Το ερέθισμα περνά μέσα από τα μάτια και καταλήγει στο ανάλογο κέντρο. Αυτό το κέντρο αντιλαμβάνεται pixels με τα οποία συνθέτει την εικόνα. Με έναν δικό του τρόπο.

Ακούγεται παράδοξο αλλά αυτόν τον καμβά των pixels τον λαμβάνει σε δόσεις με χρονική απόσταση κάποια milliseconds μεταξύ τους, όχι ταυτόχρονα. Αρχικά το 80% αυτών, μετά το 15% και μετά το υπόλοιπο. Στη συνέχεια συνθέτει την εικόνα και έχουμε το αποτέλεσμα του να αντιλαμβανόμαστε αυτό που είδαμε.

Σε αυτό το μαγικό κόσμο εκεί πάνω, στον εγκέφαλο, τα πράγματα συμβαίνουν λίγο πιο περίπλοκα απ’ όσο θα περιμέναμε. Κάθε ερέθισμα, το μετατρέπει ο εγκέφαλος σε μία σκέψη, που τη συνδέει με ένα συναίσθημα. Αυτό το σετ, σκέψης και συναισθήματος, το καταχωρεί στη μνήμη του. Για πάντα!

Άρα η μνήμη μας περιλαμβάνει κάθε άλλο παρά πραγματικά γεγονότα. Περιλαμβάνει σκέψεις συνδεδεμένες με το συναίσθημα που προκάλεσε η σκέψη, όχι το εκάστοτε ερέθισμα. Γι αυτό και τα ίδια πραγματικά γεγονότα – ερεθίσματα δεν είναι καταχωρημένα με τον ίδιο τρόπο στον εγκέφαλο κάθε ανθρώπου.

Το σύνολο των καταχωρήσεων στη μνήμη μας μπορούμε να το βαφτίσουμε εμπειρία. Και είναι εύκολα κατανοητό ότι λόγω διαφορετικών βιωμάτων, ερεθισμάτων και κυρίως διαφορετικού χαρακτήρα, δεν αντιλαμβανόμαστε όλοι τα πράγματα με τον ίδιο τρόπο.

Το ίδιο ερέθισμα μπορεί να δημιουργήσει ως και διαμετρικά αντίθετες καταχωρήσεις στη μνήμη. Αν δούμε κάποιον να πηδάει από την ανοικτή πόρτα ενός αεροπλάνου, άλλον θα τον πιάσει σύγκρυο από τον τρόμο, έναν αλεξιπτωτιστή όμως θα τον πιάσει λαχτάρα για την επόμενη ελεύθερη πτώση του. Ωστόσο και οι δύο είδαν έναν άνθρωπο να πηδάει από ένα αεροπλάνο.

Εδώ τα βιώματα και η εμπειρία έκαναν διαφορετική δουλειά στον καθ’ ένα και έχουμε μια αντίληψη τι σημαίνει αυτό το “συναίσθημα” που συνοδεύει κάθε εξωτερικό ερέθισμα που αντιλαμβανόμαστε. Και πόσο κρίσιμο μπορεί να είναι για τη ζωή μας.

Το λειτουργικό πρόγραμμα του εγκεφάλου είναι ένα σύμπλεγμα από μοτίβα τα οποία διαχειρίζονται οτιδήποτε κάνουμε. Κάθε αντίδρασή μας ορίζεται από τα μοτίβα που έχουν δημιουργηθεί στον εγκέφαλό μας. Αυτά δεν υπήρχαν από τη γέννησή μας, δημιουργήθηκαν στην πορεία. Με τον απλό μηχανισμό που περιγράψαμε: ερέθισμα – συναίσθημα.

Όλες οι φοβίες που έχουμε για πράγματα βασίζονται και προέρχονται από μια καταχώρηση που έγινε κάποτε. Αν στα παιδικά σου χρόνια σε δάγκωσε σκύλος γιατί του τραβούσες τα αυτιά (τα σκυλιά δεν δαγκώνουν χωρίς λόγο) ή η μητέρα σου σε φρίκαρε λέγοντας ότι θα σε δαγκώσει, τότε ζεις με αυτό το μοτίβο και όποτε βλέπεις σκύλο σε πιάνει κρύος ιδρώτας.

Ο ίδιος ακριβώς σκύλος αν καταχωρήθηκε στον εγκέφαλο ενός άλλου παιδιού με άλλο συναίσθημα, γιατί έπαιξες μαζί του ή η μητέρα τον περιέγραψε ως καλό, το μοτίβο στον εγκέφαλο είναι φιλικό προς τα σκυλιά γενικότερα. Τόσο απλά.

Είναι αρκετά σαφές όσο και τρομακτικό ότι δεν ζούμε σε έναν “πραγματικό” κόσμο αλλά σε αυτόν που έχουμε διαμορφώσει στον εγκέφαλό μας, σύμφωνα με τις εμπειρίες και τα βιώματά μας.

Ομοίως, η αίσθηση που έχουμε για τον κίνδυνο, το όμορφο, το πρέπον και όλα τα πράγματα γενικότερα, δεν είναι αντικειμενικός, παρά πέρα για πέρα υποκειμενικός. Και εξαρτάται από τα μοτίβα που έχουμε διαμορφώσει για το εκάστοτε πράγμα.

Κατόπιν αυτών, είναι ασφαλές να πούμε ότι στην ουσία η αίσθηση που έχουμε για τα πράγματα δεν είναι τίποτε περισσότερο από μια ψευδαίσθηση. Ολότελα δική μας, από τη διαμόρφωσή της μέχρι και την λειτουργικότητά της.

Στην οδήγηση το θέμα αυτό αποκτά άλλες διαστάσεις. Αν πούμε ότι ενόσω κινούμαστε έχουμε μια αντίληψη για τα πράγματα που συμβαίνουν και το περιβάλλον που χρησιμοποιούμε, θα πρέπει να ξέρουμε ότι μιλάμε για την δική μας ψευδαίσθηση γι’ αυτά και όχι την πραγματικότητα.

Αυτή η ψευδαίσθηση είναι που μας κάνει να αισθανόμαστε ασφαλείς όταν οδηγάμε χωρίς ζώνη. Αισθανθήκαμε ότι αυτό είναι ασφαλές τις πρώτες φορές που το κάναμε και πλέον το μοτίβο με το οποίο πορευόμαστε εμπεριέχει και αναπαράγει την ίδια ακριβώς… ψευδαίσθηση.

Το ίδιο για το κράνος, την οδήγηση μετά την κατανάλωση έστω και λίγου αλκοόλ, ενός πλούσιου γεύματος, ή το να συνεχίζουμε ενώ τα βλέφαρά μας έχουν αρχίσει να γέρνουν. Είμαστε εντάξει με όλα αυτά γιατί τα μοτίβα που έχουμε δημιουργήσει τα κάνουν όλα αυτά αποδεκτά. Και έχουμε την ψευδαίσθηση ότι είμαστε ασφαλείς. Μόνο που σε αυτές τις περιπτώσεις, η ψευδαίσθηση αυτή είναι τόσο ασφαλής όσο και το να έχεις στην τσέπη σου μια χειροβομβίδα χωρίς την περόνη…

Η ταχύτητα δεν είναι αντικειμενικά κακό πράγμα. Είναι όσο κακό αισθανόμαστε ότι είναι. Αν δεν την αισθανόμαστε μεγάλη ή κακιά ή λάθος, τότε είμαστε εντάξει και πορευόμαστε με αυτή. Κι εδώ το μέγεθος της ψευδαίσθησης που έχουμε δημιουργήσει αντικαθιστά τη χειροβομβίδα με ατομική βόμβα…

Σε όλο αυτό το συλλογισμό πρέπει να εντάξουμε μία ακόμη παράμετρο. Για ο,τι κάνουμε, οποιαδήποτε δράση ή ενέργεια ή απόφαση, έχουμε πάρει την έγκριση από το ισχυρότερο και πλέον ανεξάρτητο και αρχαιότερο κέντρο που υπάρχει στον εγκέφαλο κάθε εμβίου όντος: την έγκριση ότι δεν κινδυνεύει η σωματική μας ακεραιότητα ή η ζωή μας. Αν κάτι τέτοιο δεν συμβεί, η έγκριση δεν θα έρθει με κανένα τρόπο.

Το συμπέρασμα είναι ότι οι αποφάσεις που παίρνουμε όταν οδηγάμε βασίζονται σε ψευδαισθήσεις και μάλιστα ενισχυμένες με το αίσθημα της ασφάλειας.

Τώρα ξέρουμε καλύτερα γιατί καθημερινά συμβαίνουν τροχαία δυστυχήματα.

Ο τρόπος για την αναμόρφωση των μοτίβων είναι πολύ απλός, μπορεί να την κάνει ο καθένας και μετά θα έχουμε αποβάλει οριστικά το θέμα “τροχαία δυστυχήματα” από τη ζωή μας.  Ένα θέμα για επόμενο άρθρο…

Υπάρχει μια “ζώνη” χρόνου απόστασης που αν την κατανοήσεις, μένεις έξω από αυτή και μαζί αποκλείεις το ενδεχόμενο εμπλοκής σε τροχαίο συμβάν.

Η αρχή και το τέλος της συζήτησης για τα τροχαία συμβάντα, σοβαρά ή όχι, με θύματα ή χωρίς, ξεκινά και ολοκληρώνεται με τη συζήτηση περί των λειτουργιών του ανθρωπίνου εγκεφάλου.

Ας ξεκινήσουμε από τα δεδομένα και τους Νόμους που διέπουν κάθε τροχαίο και τον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Η οδήγηση είναι μια περίπλοκη διεργασία για την οποία ο εγκέφαλος πρέπει να οργανώσει διαρκώς ένα σύνθετο πακέτο εντολών ώστε να συντονίσει τους μύες που θα εκτελέσουν την εκάστοτε κίνηση.

Οι ενέργειες που καλείται να συντονίσει ο εγκέφαλος διακρίνονται σε δύο κατηγορίες.

1. Σε αυτές που αφορούν σε γνώριμα ερεθίσματα και είναι ήδη καταγεγραμμένα (τα ερεθίσματα) στο ανάλογο μοτίβο στο μεταιχμιακό σύστημα του εγκεφάλου – το κέντρο επιχειρήσεων του ανθρώπου.

2. Σε εκείνες που απαιτούνται για ΜΗ γνώριμα ερεθίσματα, ή κοινώς τις εκπλήξεις. Εκεί πρέπει να οργανωθεί εκ του μηδενός, ένα νέο πακέτο ενεργειών από τον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Για να οργανωθεί οποιοδήποτε πακέτο εντολών απαιτείται κάποιος πραγματικός χρόνος, καθόλου ευκαταφρόνητος.

-Για να υλοποιηθεί μία κίνηση κατ’ απαίτηση ενός γνώριμου ερεθίσματος, ο χρόνος αυτός ανέρχεται στο 1 δευτερόλεπτο, με αποκλίσεις (προς τα πάνω, κάτι που εξαρτάται από πολλούς παράγοντες).

-Για να υλοποιηθεί μια κίνηση κατ’ απαίτηση ενός ΜΗ γνώριμου ερεθίσματος, ο χρόνος αυτός αυξάνεται δραματικά, με ελάχιστο το επιπλέον 1 δευτερόλεπτο. Άρα ο συντομότερος χρόνος κατά τον οποίο θα συμβεί “κάτι”, θα υπάρχει κάποια αντίδραση σε συνθήκες έκπληξης, είναι τα 2 δευτερόλεπτα.

Αυτό μεταφράζεται στο ότι από τη στιγμή που θα εμφανιστεί η “έκπληξη” στον ορίζοντά μας, θα περάσουν τουλάχιστον 2 δευτερόλεπτα μέχρι να υπάρξει οποιαδήποτε αντίδραση από πλευράς του οδηγού.

Η διάρκεια κάθε σχεδίου δράσης, κάθε συστοιχία οργανωμένων εντολών έχει διάρκεια έως 2 δευτερόλεπτα και ανανεώνεται διαρκώς, ώστε να υπάρχει συνέχεια στην κίνηση, όποια κι αν είναι αυτή. Κάθε στιγμή έχουμε προαποφασίσει και έχουν οργανωθεί οι εντολές στον εγκέφαλό μας για το τί θα κάνουμε τα επόμενα 2 δευτερόλεπτα.

Οι χρόνοι αυτοί είναι ικανοποιητικοί για την φύση του ανθρώπου και τις προδιαγραφές του. Ο εγκέφαλος καλείται να υποστηρίξει τις λειτουργίες του όντος το οποίο υπηρετεί (τον άνθρωπο εν προκειμένω) όσο όμως αυτός κινείται εντός των προδιαγραφών του ανθρωπίνου είδους. Και συγκεκριμένα με ταχύτητες μέχρι 45-50 χιλιόμετρα ανά ώρα. Αυτή είναι η “τελική” του ανθρώπου – ενδεικτικά ο Usain Bolt, ο ταχύτερος άνθρωπος στην ιστορία έχει πιάσει τελική 44,7 χαω. Ένας κοινός θνητός δύσκολα ξεπερνά τα 15χαω αν δεν είναι αθλητής. Ωστόσο όσο οι εναλλαγές εικόνων γίνονται με αυτόν το ρυθμό, τότε ο εγκέφαλος μπορεί να τις παρακολουθήσει και να ανταποκριθεί με σχετική αποτελεσματικότητα.

Σε άλλα έμβια όντα που είτε πετυχαίνουν σημαντικά μεγαλύτερες ταχύτητες είτε το μοτίβο της επιβίωσής τους το απαιτεί, οι χρόνοι αυτοί είναι σημαντικά μικρότεροι.

Πρέπει τώρα να εξετάσουμε τί γίνεται στα 2 αυτά δευτερόλεπτα.

Ένα όχημα που κινείται με ταχύτητα 60χαω, σε αυτό το χρόνο διανύει 33 μέτρα, το μήκος 6 και πλέον αυτοκινήτων. Αυτό μάλιστα δεν σημαίνει ότι σε αυτό το διάστημα έχει ακινητοποιηθεί το όχημα αλλά μόλις τότε ξεκινά να αλλάζει κάτι στην κινητική του κατάσταση, είτε επιβράδυνση είναι αυτό είτε ελιγμός. Ενέργειες που για να ολοκληρωθούν απαιτούν κι αυτά τα δικά τους μέτρα απόστασης.

Τη στιγμή που ακουμπάμε το πετάλ του φρένου δεν ξεκινά ακόμη το φρενάρισμα. Η κίνηση πίεσης του πετάλ θέλει κι αυτή το χρόνο της, ακόμη και τα τακάκια για να κινηθούν προς τον δίσκο “ξοδεύουν” κι αυτά κάποιο χρόνο, αθροίζοντας μια μηχανική υστέρηση της τάξης του 0,5 δευτερολέπτου. Άλλα 8 μέτρα δηλαδή (στα 60χαω) πριν αρχίσουν πραγματικά να σφίγγουν τα ελαστικά στο οδόστρωμα για το φρενάρισμα.

Αυτά τα 40 μέτρα που μόλις αθροίσαμε, περιλαμβάνονται στη σκηνή του τροχαίου συμβάντος αλλά δεν τα υπολογίζει ο οδηγός. Κι εδώ μπορεί να γίνει μια διαπίστωση τόσο γενικευμένη όσο και το πρόβλημα. Σε κάθε ανεξαιρέτως τροχαίο συμβάν αλλά και οποιοδήποτε ατύχημα, εμπεριέχεται το στοιχείο της έκπληξης. “Κάτι” που δεν περιλαμβάνεται στα στοιχεία που δόθηκαν για να οργανωθεί το σχέδιο στον εγκέφαλο του οδηγού.

Και φτάσαμε στο κρίσιμο σημείο του θέματος. Κάθε έκπληξη λογίζεται ως τέτοια αν το ήδη διαμορφωμένο σχέδιο δράσης δεν το εμπεριέχει και δεν μπορεί να το εξυπηρετήσει.

Εκείνη τη στιγμή, ο εγκέφαλος προσπαθεί να ακυρώσει τις ήδη αποφασισμένες κινήσεις και να διαμορφώσει ένα νέο σχέδιο, σύμφωνα με τα νέα δεδομένα που εμφανίστηκαν εμπρός του.

Αν οι ταχύτητες κίνησης, άρα η εναλλαγή εικόνων εμπρός του, είναι μέσα στο φάσμα των ανθρώπινων προδιαγραφών (μέχρι 45 χαω) τότε υπάρχει σημαντική πιθανότητα να υπάρξει ικανοποιητικό νέο σχέδιο από τον εγκέφαλο.

Αν όμως οι ταχύτητες είναι μεγαλύτερες, τότε ο ρυθμός της εξέλιξης των εικόνων δεν μπορεί να γίνει αντιληπτή από τον εμπλεκόμενο και συνήθως η αντίδραση είναι …τίποτα. Καμία οργανωμένη αντίδραση σε ένα όχημα που κινείται με ταχύτητα μεγαλύτερη των μόλις 50 χαω προς κάποιο ξαφνικά αλλαγμένο περιβάλλον. Άρα παντελώς άγνωστο εκείνη τη στιγμή…

Ο μόνος μηχανισμός που μπορεί να κρατήσει έναν άνθρωπο μακριά από “ατυχήματα” είναι ο ίδιος ο εγκέφαλός του και συγκεκριμένα το ισχυρότερο σύστημα που εμπεριέχεται εκεί από τη γέννησή μας. Το ένστικτο της επιβίωσης.

Κάθε σχέδιο δράσης έχει περάσει από αυτό το φίλτρο που αν δεν ικανοποιείται δεν υπάρχει περίπτωση να “περάσει” σε υλοποίηση. Είναι ο δισταγμός κάποιου που είναι έτοιμος στην άκρη της εξέδρας για να κάνει bungee jumping όπου η θέληση και λογική του παλεύουν με αυτό το ένστικτο της επιβίωσης.

Αν απλά ενημερώνουμε τον εγκέφαλο για τους ενδεχόμενους κινδύνους εμπρός μας, δεν υπάρχει περίπτωση να εμπλακούμε σε ατύχημα. Τα πράγματα είναι τόσο απλά. Και ο λόγος που συμβαίνουν ατυχήματα είναι επίσης πολύ απλός:

Κάθε ατύχημα, κάθε φορά και σε όλες ανεξαιρέτως τις περιπτώσεις, πρόκειται  για μία Αποτυχημένη Πρόβλεψη που κάναμε λίγο νωρίτερα.

Θεωρήσαμε ότι επειδή έχουμε πράσινο, είμαστε ασφαλείς. Ότι επειδή δεν είμαστε ζαλισμένοι (από το λίγο ποτό που ήπιαμε) πως ο εγκέφαλός μας λειτουργεί το ίδιο (που δεν ισχύει και μάλιστα από την πρώτη σταγόνα). Ότι επειδή χθες δεν φορέσαμε ζώνη για μια μικρή γνώριμη διαδρομή και δεν συνέβη κάτι κακό, ότι μπορούμε να το κάνουμε πάντα.

Όσο η πραγματικότητα δεν προδίδει τις προβλέψεις μας, είναι όλα καλά. Όταν έρθει η έκπληξη, η συνέχεια συνήθως λέγεται ατύχημα.

Η μηχανισμός αυτοπροστασίας με διπλή μάλιστα λειτουργία είναι η εγκατάσταση του μοτίβου στον εγκέφαλό μας που σταθμίζει τη ζώνη του Ενός Δευτερολέπτου, του τελευταίου.

Υπολογίζουμε την απόσταση που θα καλύψουμε σε 1 δευτερόλεπτο με την ταχύτητα που κινούμαστε. Αυτή την απόσταση την μετατρέπουμε σε έναν κύκλο γύρω μας ώστε να το φανταστούμε σαν μια ζώνη / περιοχή που μας περιβάλλει.

Σύμφωνα με τα παραπάνω, τώρα ξέρουμε πως αν βρεθεί οποιοδήποτε εμπόδιο ΜΕΣΑ σε αυτή τη ζώνη, εμείς δεν θα έχουμε το περιθώριο αντίδρασης και θα χτυπήσουμε σε αυτό.

Η ζώνη αυτή του 1 δευτερολέπτου μεγαλώνει όσο πιο γρήγορα κινούμαστε – έχει διάμετρο 10 μέτρα στα 30χαω, 20 μέτρα στα 60χαω, 40μέτρα στα 120 χαω κοκ.

Όταν πλησιάζουμε λοιπόν μία διασταύρωση με 40 χαω, μόλις περάσουμε τα τελευταία 13 μέτρα ΠΡΙΝ τη διασταύρωση, αν κάποιο άλλο όχημα κάθετα ερχόμενο μας κλείσει το δρόμο, η σύγκρουση είναι βέβαιη.

Η ζώνη του 1 δευτερολέπτου μειώνεται διαρκώς όσο μειώνουμε ταχύτητα προσεγγίζοντας μία διασταύρωση και είναι αυτός ο λόγος που θα μας κρατήσει μακριά από το ατύχημα. Θεωρήσαμε ότι υπάρχει το ενδεχόμενο να συμβεί κάτι απρόοπτο και μειώσαμε το εύρος της ζώνης αυτής επιβραδύνοντας το όχημα.

Η δεύτερη λειτουργία του μοτίβου αυτού στον εγκέφαλό μας, κάνει κάτι ακόμη πιο ουσιαστικό. Όσο την έχουμε ενεργοποιημένη, θεωρεί ότι απλά υπάρχει ενδεχόμενο κάτι να μην είναι όπως έχουμε προβλέψει.

Αυτή και μόνο η παραδοχή αφαιρεί το στοιχείο της έκπληξης! Ο χρόνος αντίδρασης είναι μειωμένος στα επίπεδα των αναμενόμενων εξελίξεων (στο 1 δευτερόλεπτο) και ο ισχυρός μηχανισμός αυτοπροστασίας, το ένστικτο της επιβίωσης, δεν θα μας επιτρέπει να εκτεθούμε σε συνθήκες που εμπεριέχουν ενδεχόμενο κίνδυνο.

Γι αυτό άλλωστε και η ζώνη αυτή έχει εύρος το 1 δευτερόλεπτο και όχι τα 2, καθώς απουσιάζει το στοιχείο της έκπληξης.